Jamoatchilik nazoratida xorij tajribasi

Dunyo mamlakatlarida jamoatchilik nazorati davlat boshqaruvining shaffofligi va samaradorligini ta’minlovchi muhim mexanizmlardan biri hisoblanadi. Xususan, fuqarolar, nodavlat tashkilotlar va OAV davlat idoralari faoliyatini kuzatib borish, budjet sarflari va qarorlar ijrosini nazorat qilishda faol ishtirok etadi.
Masalan, Buyuk Britaniyada  “Ochiq hukumat” tamoyili asosida davlat ma’lumotlarining katta qismi ochiq platformalarda e’lon qilinadi. Bu fuqarolarga budjet xarajatlari va davlat xaridlarini mustaqil tahlil qilish imkonini beradi. 
Janubiy Koreyada esa “elektron odamlar” (e-people) tizimi orqali har bir fuqaro rasmiy idoralar faoliyati yuzasidan murojaat va shikoyat qoldirishi mumkin.
Yaponiya tajribasida jamoatchilik nazorati mahalliy darajada kuchli rivojlangan bo‘lib, fuqarolar kengashlari orqali ijtimoiy loyihalar nazorat qilinadi. 
Shvetsiyada esa ommaviy axborotga ochiqlik tamoyili yuqori bo‘lib, davlat hujjatlarining aksariyati jamoatchilik uchun erkin foydalanishga taqdim etiladi.
Umuman olganda, xorij tajribasi jamoatchilik nazorati samarali ishlashi uchun ochiqlik, axborotga erkin kirish va fuqarolar ishtirokining huquqiy kafolatlari muhim ekanini ko‘rsatadi. Bu yondashuv davlat va jamiyat o‘rtasida ishonchni mustahkamlashga xizmat qiladi.
O‘zbekistonda jamoatchilik nazoratining ahamiyati so‘nggi yillarda yanada ortib bormoqda. Ekspertlar fikricha, bu mexanizm davlat idoralari faoliyatida shaffoflikni ta’minlash, korrupsiya xavfini kamaytirish va qaror qabul qilish jarayonlarida jamoat fikrini hisobga olish imkonini beradi. 
Shu bilan birga, OAV, blogerlar va fuqarolik institutlari faolligi oshgani sari muammolar tezroq aniqlanib, ularga yechim topish jarayoni ham jadallashmoqda.

Ulug‘bek Musabekov
Demokratik jarayonlarni tahlil qilish markazi Namangan viloyati hududiy bo‘linmasi mutaxassisi